Het tijdperk van social media maakt het vak van politieagent een stuk moeilijker dan vroeger. © Martijn Stoof (Pexels)
Het vak van politieagent is overal zichtbaar en daardoor ingewikkelder dan twintig jaar geleden, zeggen docententrainers van de Politieacademie. Zij vinden het daarom des te belangrijker om agenten mentaal weerbaar te maken. Onderzoeker Peter van der Velden twijfelt of dat wel lukt. “Mentale weerbaarheid is geen eigenschap.”
Door: Jordy Heijnen
“We leven in een tijd dat alles gefilmd wordt en dus ook de politie”, zegt Rob Wareman. Hij instrueert docenten van de Politieacademie in het kader van mentale weerbaarheid. Wareman is zich bewust van de meningen die politieagenten anno 2026 continu over zich heen krijgen. “Reacties op social media zijn niet mals. Onder een gefilmd incident lees je bijvoorbeeld: ‘Ze moeten harder ingrijpen, ze hebben geen gezag!’”
Zwaar vuurwerk en molotovcocktails
Ook tijdens de afgelopen jaarwisseling was de politie veel te zien in het nieuws en op social media. Op verschillende plaatsen in het land kregen agenten vuurwerk, stoeptegels en zelfs molotovcocktails naar hun hoofd geslingerd. Het zware vuurwerk kostte ook nog eens twee burgers het leven. ‘Collega’s hebben soms verschrikkelijke dingen gezien en meegemaakt’, aldus plaatsvervangend korpschef Wilbert Paulissen.
De zes mentale vaardigheden die agenten trainen bij de Politieacademie.
Wareman: “Deze tijd van sociale media maakt het politievak een stuk moeilijker dan twintig jaar geleden. Mensen hebben over ieder incident een mening en kunnen die online altijd uiten, terwijl er veel onzin tussen staat. Maar ook worden politiemannen- en vrouwen online nagetrokken. Dat is een bepaalde druk op agenten die heel moeilijk te zien is.”
Voorbereid op korte en lange termijn
Niet voor niets krijgt de mentale staat van agenten steeds meer aandacht. Bij de Politieacademie, waar agenten worden opgeleid en bijgeschoold, staat het onderwerp sinds 2010 hoog op de agenda. “Toen wilde het Ministerie van Justitie & Veiligheid het ziekteverzuim aanpakken. Destijds heette het programma nog ‘Mentale Kracht’, bedoeld om agenten psychisch steviger in hun schoenen te zetten.”
Inmiddels is ‘kracht’ vervangen door ‘weerbaarheid’ en daarmee gaat het lesprogramma verder dan alleen het voorkomen van verzuim. “Het gaat erom dat agenten goed presteren op de korte termijn tijdens hun werk, maar ook in de toekomst mentaal fit blijven. We leren zes mentale vaardigheden eerst theoretisch aan en creëren bewustwording, met oefeningen die nog niet direct met het politievak te maken hebben. Daarna worden die vaardigheden wél toegepast in de praktijk.”
Onderzoek: weerbaarheid verbetert niet
Maar kun je die mentale veerkracht wel kweken? Onderzoeker en gezondheidspsycholoog Peter van der Velden heeft zo zijn twijfels. “Het is geen eigenschap. Die trainingen zeggen weinig over hoe het later gaat, bijvoorbeeld na een trauma.”
Van der Velden testte in 2017 de mentale weerbaarheid van 305 politieagenten. Ongeveer de helft daarvan volgde weerbaarheidstrainingen, de andere helft niet. In de drie en negen maanden na de trainingen was er nauwelijks verschil te zien en ruim 80% van de agenten vond ook zelf dat ze er niet weerbaarder van werden.
Even gezond als een bankier
Daarbij gaat het volgens Van der Velden helemaal niet zo slecht met de mentale gezondheid van politieagenten. Zo laat ander onderzoek zien dat de gemiddelde agent psychisch even gezond is als bijvoorbeeld een bankier.
“Dat heeft ook te maken met de strenge werving en selectie. Als je je aanmeldt voor de Politieacademie met psychische klachten, is de kans heel klein dat je het tot agent schopt. Gedurende je loopbaan kun je wel degelijk schade overhouden aan heftige gebeurtenissen, maar het komt veel minder voor dan vaak wordt gedacht.”
Van der Velden ziet er een belangrijk verschil tussen hetgeen je wilt ontwikkelen en wat je daadwerkelijk ontwikkelt. “Het trainen van deze vaardigheden zal agenten vast helpen om situaties te verwerken, maar je hebt er weinig aan nadat je een heftig incident hebt meegemaakt.”
Niet het hele verhaal
Volgens Lara Tersluijsen, die net als Wareman de docenten van de Politieacademie traint, vertellen dit soort rapporten niet het hele verhaal. “De cijfers zeggen ‘ze gaan door, ze staan nog overeind’, maar je weet niet wat er in ieder hoofd zich allemaal afspeelt. De werkdruk kan onwijs hoog zijn en agenten laten hun werkgever niet zomaar in de steek. Ook schommelt die weerbaarheid met de dag, soms met het uur. Niets doen is gewoon geen optie.”
Daarom blijft het belangrijk om agenten handvatten te geven voor het ingrijpende politievak. Tersluijsen en haar collega’s leggen met de trainingen een basis voor een veiliger politieklimaat. “Mensen die na een heftig ongeluk niets vertellen over wat ze hebben gezien, kunnen er moeilijker mee dealen.
“We willen voor iedereen een zo veilig mogelijke omgeving creëren waarin mensen wél kunnen delen. Binnen de politie was lange tijd de houding dat het normaal is wat agenten meemaken. Maar het is niet normaal. Die stoere instelling maakt het moeilijk om daarbij stil te staan.”
Een raar vak
Wareman ziet dat agenten die actief werken aan hun psychische ontwikkeling vaak sterker worden en sneller herstellen na heftige gebeurtenissen. Toch blijft het moeilijk om er de vinger op te leggen. “Het is geen exacte wetenschap, we zijn niet allemaal hetzelfde. De een werkt dertig jaar zonder problemen door, de ander loopt binnen vijf jaar tegen een burn-out aan. Vergeet niet dat het politievak eigenlijk heel raar is. Soms grappig raar, maar ook verdrietig raar.”
Maak jouw eigen website met JouwWeb